Tholen & Sint Philipsland

 

10 Tholen Philipsland 16mei

kaart van Duitse inval mei 1940

 

Evacuatie en inundatie 

Begin 1944 was van Duitse zijde het bevel gekomen tot evacuatie en inundatie van het eiland Tholen. Die maatregel bracht grote opschudding met zich mee, omdat men dacht dat het hier een veilig gebied was. Op 5 maart zou het hele eiland leeg moeten zijn. Bij deze “vrijwillige” evacuatie mocht men zelf voor onderdak zorgen. Diegenen die na 25 februari nog niet waren vertrokken, kregen adressen toegewezen. Op 19 februari kwam de officiële mededeling dat de bevolking in het stadje Tholen kon blijven. Het werd door de aanleg van een kade op de afgegraven wallen beveiligd. Later werd ook rond de voorstad een kade gelegd. Voor het afvoeren van het rioolwater werden verschillende pompen geïnstalleerd.


Bunkers op Tholen


Met het oog op de verwachte invasie ('spätestens im kommenden Frühjahr') had de Oberbefehlshaber West, Generalfeldmarschall Von Rundstedt, op 21 oktober 1943, twee weken voor Hitlers Weisung nr. 51, het bevel uitgevaardigd landinwaarts een tweede verdedigingslinie aan te leggen. Deze 'Ausbau der Küstenver-teidigung in der Tiefe' achtte hij noodzakelijk om bij een onverhoopte doorbraak van de geallieerden aan de kust zelf, de vijand daar alsnog tot staan te kunnen brengen. De verder weg liggende reserves zouden in zijn visie vervolgens de kans hebben de vernietigende klap uit te delen. Voor Zeeland betekende deze beslissing dat op enkele strategische punten nieuwe versterkingen werden aangelegd. Ook rond het stadje Tholen en bij Oud-Vossemeer, aan de Zeeuwse kant van de Eendracht, werden dergelijke Widerstandsneste aangelegd. De stellingen ter weerszijden van het Zijpe moesten eveneens worden versterkt. Zowel bij Bruinisse als bij Anna-Jacobapolder zou aan de landzijde een tankgracht worden gegraven, net zoals dat overigens al eerder het geval was rond Vlissingen en Breskens.
Bron: De Atlantikwall op Schouwen-Duiveland


Vele evacués vonden een gastvrij onderdak in Halsteren, Nieuw-Vossemeer, Steenbergen en Bergen op Zoom. Zo vond 52% een onderkomen in Noord-Brabant. De rest van de inwoners werd verspreid over heel Nederland tot in Noord-Holland en Groningen toe.Op 20 februari werd de eerste sluis opengezet. Omdat de inundatie niet snel genoeg ging, hebben de Duitsers mensen gevorderd om dijken door te graven, onder meer de dijk de Drie Zwaantjes waardoor de Molenstraat in Oud-Vossemeer  onder water kwam te staan. Op 1 april was de inundatie vrijwel voltrokken. Slechts vier polders waren vrij van water. Scherpenisse was alleen bereikbaar via Oud-Vossemeer. Sint-Annaland, Sint-Maartensdijk en ook Stavenisse kon men alleen via de noordkant van het eiland bereiken. Poortvliet was geheel door water omsloten. Ook op Sint Philipsland zijn diverse polders onder water gezet.

1944 Tholen inundatie  Anna Jac polder inundatie1944   Tholen inundatie 1944 Tholen evacuatie febr1944 

De Thoolse brug
1944 Tholen vernielde brugIn 1944 wordt de Thoolse brug over de Eendracht door de bezetters opgeblazen. Deze brug, de enige verbinding met het vasteland was in 1928 voor het verkeer opengesteld, maar desondanks behield Tholen nog tientallen jaren zijn geïsoleerd karakter. Nu de brug vernield is, wordt de bevrijders de mogelijkheid ontnomen om via Zeeland Brabant binnen te vallen...
Wat men verwachtte gebeurt niet. Op het eiland Tholen is niet veel verwoest. De geallieerden hoeven niet veel geweld te gebruiken om de Duitsers van het Thoolse eiland te verjagen. Wel voelt de stad Tholen in de laatste periode vaak de oorlogsdreiging, maar zij blijft voor volledige verwoesting gespaard. De schade op het eiland Tholen blijft beperkt tot enkele verbrande huizen en natuurlijk de vernielde Thoolse brug. In Sint Annaland blijft het tijdens de oorlog verder rustig. De inwoners zijn kortere of langere tijd geëvacueerd geweest. Sommigen voor een periode van ruim 16 maanden! Na een lange periode mogen de mensen weer naar huis terug. De (water)schade aan de huizen is groot, omdat Sint Annaland heel laag gelegen is op het eiland Tholen. Toch herleefd Sint Annaland, maar... de littekens blijven, want ook deze mensen hebben tijdens de oorlog heel wat meegemaakt. Honger, armoede, angst en ellende... Maar... de dankbaarheid overheerst jegens Hem, Die na vijf jaar bezetting weer vriiheid schonk!
Bron: Herv. gemeente St Annaland


AnnaJacobapolder
In 1943 werd de buurtschap De Sluis afgebroken om plaats te maken voor mijnenvelden, bunkers en een tankgracht. In 1944 werd de Polder op last van de bezetters onder water gezet. De inwoners moesten evacueren en de tramrails werden afgevoerd. Op 4november 1944 trokken Canadese pantserwagens over de gedeeltelijk vernielde Slaakdam en werd Sint-Philipsland bevrijd. Het schiereiland lag echter nog vele maanden in de frontlinie. Bij een Duitse raid werd nog in januari 1945 de watertoren van AnnaJacobapolder opgeblazen.


St. Phillipsland, the final destination for the 4th division, was partly inundated by the Germans. The dike leading to the peninsula was undermined by the retreating enemy. Local resistance fighters were able to spot the Germans, digging in the dike and scared them off, before the only connection to the small communities of Anna Jacoba Polder and St. Phillipsland was lost. Another civilian from the island, sabotaged the sluice gates that the Germans had opened, thus preventing further flooding. Thanks to his courage and initiative, most of the island was kept. As a result the Lake Sups could advance to the coast without a mishap.

The Lake Superior Regiment and the British Columbia Regiment fanned out to the St. Phillips land peninsula finding it unoccupied. So far so good, but after reaching the canal separating the island from Schouwen-Duiveland, the guns were pointed at a couple of German naval vessels in Zijpe harbour. They were able to sink three ships and the patrol that was sent over in a rowing boat was able to secure the ships log of one of these vessels. The bell of this ship is still a prized trophy in the officer’s mess of the British Columbia Regiment in Vancouver.
Bron: www.canadianbattlefieldtours.ca

Tholen bevrijding6 Tholen bevrijding3 Tholen bevrijding7

De prenten en aquarellen zijn gemaakt door kunstenaars die in het Canadese leger waren ingelijfd en de verrichtingen van het leger vast hebben gelegd. Kunstenaar Ogilvie was één van hen. Hij legde vast hoe de eerste Canadese verkenningseenheid doorstootte naar Tholen. Vervolgens werd deze eenheid met schuiten overgezet naar Tholen.


De bevrijding
Op 16 oktober besloot het opperbevel in Versailles tot een omsingeling van het Duitse leger in Noord-Brabant als ondersteunende exercitie bij de hoofdaanval op het hart van Duitsland. Het zou een tangbeweging worden, enerzijds vanuit Oss over ‘s-Hertogenbosch naar de Moerdijk, anderzijds vanuit de Antwerpse sector via een doorbraak over Steenbergen en Willemstad naar Moerdijk. Dit idee ging een eigen leven leiden onder de naam plan Pheasant.
Van de operatie “Suitcase”, die op 20 oktober 1944 begon (Overkoepelende naam voor de Geallieerde aanval in oktober 1944 richting het Hollandsdiep. Met als doel het isoleren van de op Walcheren gelegen Duitse troepen.), maakte ook de bevrijding van Tholen en Sint Philipsland deel uit.

Op 30 oktober begonnen omstreeks tien uur ‘s ochtends Canadese kanonnen Tholen te beschieten, zonder in het stadje overigens veel schade aan te richten. Zodra hier een eind aan was gekomen, verschenen aan de Brabantse kant van de Eendracht drie geallieerde voertuigen, die vanuit Tholen ogenblikkelijk met een roeiboot tegemoet werden gevaren. Drie Canadese soldaten voeren naar het stadje mee terug, waar zich langs de kade inmiddels honderden inwoners hadden verzameld. Nadat de drie bevrijders voet aan wal hadden gezet, werden zij op de schouder naar het stadhuis genomen. Uit een groot aantal huizen was inmiddels de vlag uitgestoken en Tholen verkeerde alras in een feeststemming. De Canadese komst werd aangegrepen om meteen op verschillende plaatsen de sluizen open te zetten om het water uit het ondergelopen eiland te laten lopen. Tholen leek bevrijd, al waren de drie Canadese bevrijders al ‘binnen 3 kwartier’ weer verdwenen en lieten andere geallieerde soldaten zich er vooralsnog niet zien.

Tholen 301044 bevrijd Tholen bevrijding2 Tholen leden OD

 

Pas op 4 november wisten de Canadezen de Duitsers te verdrijven. Gedurende die dagen was het bij Vossemeer onrustig gebleven. Regelmatig was het tot vuurgevechten gekomen, hetgeen bij de OD op 2 november twee doden kostte.Op verzoek van de OD richtten de Canadese kanonnen hun granaten ook op de Duitse stellingen bij Nieuw-Vossemeer, want de bewapening van de verzetslieden kon zich bij lange na niet meten met die van hun Duitse tegenstanders.  Op 5 november echter waren, met de val van Steenbergen, de Duitsers uit Nieuw-Vossemeer verdwenen. De angst dat Tholen opnieuw door Duitse troepen beheerst zou worden, was voorbij. De bevrijding van Steenbergen maakte voor de geallieerden de weg voor verdere veroveringen vrij.

Bron: Tholenderwijs, 2004


Tholen stond reeds begin december voor het grootste deel weer droog. Langzamerhand begonnen daarna bewoners naar hun dorpen terug te keren, hoewel dat vanwege de frontpositie van het eiland nog steeds alleen met toestemming kon gebeuren. Pas na mei 1945 werd de toegang vrijgegeven en keerde men in grotere getale naar huis terug; toen ook waren trouwens velen pas op hun evacuatieadres bevrijd. 'Er begint leven te komen in de geïnundeerde gebieden van het eiland Tholen' had het Zeeuwsch Dagblad medio april kunnen melden. De boeren waren begonnen hun land te bewerken. hetgeen weinig problemen bleek op te leveren, en daar waar al graan was gezaaid bleek dit goed op te komen. Doordat de overstroomde gronden juist bijzonder rijk aan stikstof bleken te zijn, waren de opbrengsten die zomer zelfs onverwacht hoog en tierden de gewassen opmerkelijk welig. Er werd in landbouwkringen zelfs gesproken van het wonder van Tholen. De verbouw van aardappelen was overigens aan banden gelegd, maar dat had niets met de voorbije inundatie te maken, maar, net als elders in de provincie, met het veelvuldig voorkomen van de Colorado-kever, die het gewas aantastte.


Duitsers verlaten Tholen Tholen en Sint-Philipsland zijn via Brabant bevrijd op 30 oktober en 4 november. Het is tijdens de bezetting betrekkelijk rustig, maar het eerste halfjaar na de bevrijding is dat anders. De geallieerden beschieten vanaf Sint-Philipsland Schouwen-Duiveland en Goeree-Overflakkee, dat nog steeds bezet gebied is. Duitse eenheden landen regelmatig op de dijken van Tholen en Sint-Philipsland. De watertoren van Sint-Annaland wordt in de nacht van 22 en 23 januari 1945 opgeblazen door de Duitsers.
Bron: Zeeland 40-45

Net als bij Tholen is de bevrijding van Sint Philipsland een 'walk-over'. Een colonne geallieerden trekt via de Slaakdam het eiland binnen. De Duitse troepen hebben zich al teruggetrokken op Schouwen-Duiveland.

 << Duitsers verlaten Tholen

 Terug hoofdpagina2