Illegale pers

De oprichters van de eerste illegale bladen zijn verontwaardigd over de Duitse inval en ergeren zich aan de gecontroleerde pers. Ze waarschuwen de bevolking voor het nationaalsocialisme en roepen op tot verzet tegen de Duitse maatregelen. In 1940 zijn er ongeveer 62 ondergrondse bladen en binnen een jaar stijgt dit aantal tot 120. Eind 1942 daalt het aantal bladen tot 96 omdat veel redacteuren van kleinere bladen hun activiteiten overbodig achten wanneer er grotere en betere uitgaven verschijnen. In 1943 wanneer het einde van de bezetting gloort, schieten nieuwe illegale krantjes echter weer als paddenstoelen uit de grond. Deze houden zich vooral bezig met het vertalen en verspreiden van het via verborgen radio's opgevangen oorlogsnieuws. In totaal bestaan tijdens de bezettingsjaren ongeveer 1300 verschillende bladen, met een totale oplage van miljoenen.
Het drukken en verspreiden van de illegale krant Trouw is een ware heldendaad tijdens de bezetting. Het lood en de clichés voor de krant moeten met gevaar voor eigen leven naar drukkerij Jacques De Smit in Souburg worden gebracht. Op de veerponten is strenge Duitse controle. Op een dag komen de Duitsers naar de drukkerij om te zien of daar mannen werken die voor de Arbeitseinsatz ingezet moeten worden. Eerder die dag zijn ze aI een keer geweest en hebben niets gevonden. Burgemeester Callenfels van Vlissingen vertrouwt het niet en laat de drukkerij opnieuw doorzoeken. Een soldaat gaat zelfs een ogenblik zitten op een grote stapel illegale kranten, ingepakt in papier. Het loopt goed af. Redacteuren en verspreiders van de bladen lopen grote risico's.
Bron: Zeeland 40-45


De illegale bladen vormden een belangrijke manifestatie van de wil tot verzet. Van de grootste {Je Maintiendrai, Ons Volk, Ons Vrije Nederland,Het Parool, Trouw, De Vonk, Vrij Nederland en De Waarheid) kwam een- of tweemaal per maand een gedrukt nummer uit, soms bij één, soms bij verschillende drukkerijen vervaardigd. De redacties waren klein, de ver spreidersgroepen groot; deze laatste konden in het land als geheel voor één blad enkele duizenden personen omvatten. In december '43 had de gezamenlijke oplaag van de grootste illegale bladen bijna een half miljoen exemplaren bedragen; vermoedelijk was dat aantal in de zomer van '44 nog gestegen. Naast de bladen die wij noemden, waren er andere die wij zullen vermelden als daar aanleiding toe is; er waren ook veelal dagelijks verspreide illegale nieuwsbladen, meestal gestencild, die doordat de meeste mensen hun radiotoestel hadden ingeleverd, een belangrijke functie hadden op het terrein van de nieuwsvoorziening. Het aantal van die nieuwsbladen bedroeg in de zomer van '44 ongeveer 150 met een gezamenlijke oplaag van (naar schatting) enkele tienduizenden exemplaren. Elk illegaal blad had voor zijn productie geld nodig, kleine bedragen voor de illegale nieuwsbladen, grote voor de belangrijkste illegale opiniebladen, tot vele tienduizenden guldens per nummer toe. Al dat geld werd clandestien bijeengebracht.
Bron: Dr. L. de Jong / deel 10a Kon. der Nederlanden


 

trouw oproeptrouwlogo

Het verspreiden en drukken van een ondergrondse krant was bepaald niet zonder risico. De Duitsers waren er fel op . Vooral het blad Trouw, in Nederland de meest verspreide ondergrondse krant, had de speciale aandacht van de Sicherheitsdienst. Ook in Zeeland heeft men dat ervaren. In augustus en september 1943 vonden arrestaties plaats van Zeeuwse Trouwmedewerkers. In augustus 1944 werden in Vught 23 Trouw-mensen gefusilleerd. Een van hen was Kees de Graaff uit Goes, die verantwoordelijk was geweest voor de verspreiding in Zeeland.

Bron: J.P. van Alten in: De Wete, 2001

 

Lees hier het volledige artikel van J.P. van Alten

 

Uitvoeriger informatie vindt u in het boek 'Een ophitsend geschrift in Zeeland' van dezelfde auteur (2001, Badhoevedorp/Vlissingen)


Trouw - Oost-Souburg

18 februari 1943 t/m 1 mei 1945
Trouw was een illegaal blad waarvan het eerste nummer begin februari 1943 onder de naam Oranje-Bode verscheen, gemaakt ter gelegenheid van de geboorte van prinses Margriet. Op 18 februari 1943 verscheen de eerste Trouw. Nadat enkele verzetsmensen bij Vrij Nederland waren vertrokken na een intern conflict, zetten ze dit eigen blad op. De krant werd verspreid en gemaakt met hulp van de Knokploeg (KP) Meppel. Trouw had een orthodox-protestante insteek. Het blad verscheen 1 à 2 keer per maand en werd in duizenden uitgaves over het hele land verspreid. Er waren al vanaf begin 1943 verschillende provincieleiders die de verspreiding van de krant plaatselijk coördineerden.
Zo ook in Zeeland. Trouw bereikte Zeeland vanuit Zuid Holland. Simon Willemse hielp met de verspreiding van de krant, die met koffers vanuit Rotterdam aankwam. De Trouw-tak in Zeeland had goede contacten met de LO en LKP in Zeeland, die hielpen met de verspreiding. Arrestaties van Trouw-medewerkers zorgden ervoor dat de krant Zeeland minder goed bereikte. Begin 1944 besloot men daarom zelf de krant te gaan uitgeven. Jacques de Smit, drukker van beroep, ging dit vanuit Souburg doen. Dat was niet het enige wat hij voor het verzet drukte.
 
Zo maakte hij bijvoorbeeld ook vervalste passagebewijzen om ’s avonds veilig over straat te kunnen. Hij had goed contact met een andere verspreider van Trouw, Jan van Aalten. Toen de Duitsers opriepen tot het selecteren van mensen als spitter (gedwongen arbeiders die bijvoorbeeld loopgraven moesten aanleggen), stuurde Van Aalten erop aan samen met de Trouw ook protest-pamfletten te drukken. Die moesten de Zeeuwen en hun burgemeesters ertoe aanzetten in verzet te komen tegen de Duitse opdracht. Achttienduizend uitgaves van Trouw met pamfletten werden in korte tijd gedrukt en verspreid.
Trouw medewerkers werden zwaar vervolgd. In augustus 1944 werden honderddertig medewerkers van de Trouw opgepakt, waaronder Wim Speelman. Men kwam voor de keuze te staan om óf Trouw geheel te stoppen, óf er zouden medewerkers geëxecuteerd worden. Men koos ervoor niet akkoord te gaan met het ultimatum
. Naar alle waarschijnlijkheid was het ultimatum doorgestoken kaart en zouden de Duitsers, ongeacht wat de Trouw groep besloot te doen, de medewerkers toch ter dood hebben veroordeeld. Drieëntwintig Trouw-medewerkers worden op 9 en 10 augustus 1944 in Kamp Vught geëxecuteerd. Trouw bleef met zo’n 250.000 oplages tot de bevrijding verschijnen.
Bron: website Jaar van verzet


 Waarchuwing1 BVO

 

Waarschuwing2 BVO


Het boek Ondergondse Pers is door het NIOD online geplaatst. U vindt daarin een algemene beschouwing over de totstandkoming van illegale bladen en pamfletten, over de problemen die makers en verspreiders ondervonden. Een groot deel van deze publicatie wordt ingenomen door een alfabetisch overzicht, met zoveel mogelijk details over de uitgave, van alle illegale blaadjes en bladen. U kunt het boek hier raadplegen (pdf-bestand)

 

Terug hoofdpagina2