Geheime zenders

Uniek Zeeuws zendernetwerk
De OD begon in Zeeland (Gewest 15) in 1942 met het opzetten van een netwerk van zenders en ontvangers. Dat gebeurde onder leiding van Piet de Kam ('Blonde Piet') en Cor Antheunisse (Anton'). Zij waren verbindingsofficieren van de staf van Gewest 15. Cor Antheunisse was van beroep scheepstekenaar. Zoals wel vaker het geval was, breidde ook hij de verzetsgroep uit met collega's die hij kon vertrouwen. Ik trof in de Walcherse radiogroepen maar liefst vijf scheepstekenaars aan. Oorspronkelijk had het opzetten van dit zendernetwerk als doel om het direct na de oorlog te gebruiken. Maar vanaf 1943 werd het al tijdens de oorlog gebruikt om geheime informatie over militaire stellingen, grootte van bataljons en troepenverplaatsingen van de Wehrmacht aan de geallieerden door te geven.

Het OD-zendernetwerk werd ook gebruikt door de groep Albrecht. Het interlokale station in Middelburg, gevestigd in het belastingkantoor, was bestemd voor het contact met de gewesten 16, 17, 18 (zuidelijke gewesten) en het AHK-OD te Den Haag (later te Amsterdam). Ook had dit interlokale station rechtstreeks contact met Londen. Tijdens de Slag om de Schelde zou deze zender via Gewest 18 in Eindhoven (toen al bevrijd) rechtstreeks informatie aan de geallieerden doorspelen. De eerste tijd werkte de Zeeuwse interlokale radiogroep met accu's, die werden in Middelburg bij garage Van den Driest in de Heerestraat opgeladen. Later werkten zij ook wel met een benzinemotor met dynamo. De benzine werd afgetapt uit de tanks van Duitse legerwachtwagens door een paar 'kouwe' jongens.
Bron: Breekbare helden

Droeve stoet trekt door Middelburg
Eind oktober 1944 trok er vaak een nogal droeve stoet door Middelburg.  Naast en achtereen brancard liepen mannen met  helmen van het Rode Kruis. of met banden van de brandweer. De patiënt was goed toebedekt. Het zoveelste slachtoffer van een granaatinslag, dachten voorbijgangers die de hulpverleners zagen sjouwen. De helpers hadden altijd veel haast. De kans bestond immers dat de patiënt zou kunnen leeglopen….
De last op de brancard bestond namelijk telkens uit een serie accu’s. Ze werden in de buurt van het belastingkantoor aan de Lange Noordstraat naar binnen gebracht om de daar opgestelde geheime zender G 15 te voeden, Op de bovenste verdieping van een pand was een met grote archiefkasten en matrassen zwaar afgeschermde radiohut gemaakt De zender, die de geallieerden onschatbare diensten heeft bewezen, stond in contact met de 21 Army Group van maarschalk Montgomery en met zenders in Grijpskerke, op de Bevelanden en Zeeuwsch-Vlaanderen.
Bron: Vrij Volk, uitgave 1994

 

Illegale zender in Grijpskerke
In de loop van de zomer van 1944 ontstond in Grijpskerke een centrum van de OD met centrale post voor een illegaal radiostation in Zeeland. Aanvankelijk werd de apparatuur opgesteld bij Adri en Eva de Kam in Ter Buttinge. 'Wij hadden een grote kelder,' vertelt Adri de Kam. 'Daarin hebben we de zender geplaatst en uitgeprobeerd. Tot tweemaal toe hebben we in Ter Buttinge een Duitse peilwagen voor de deur gehad, maar de zender is niet ontdekt. De Duitsers hadden hun vermoedens, maar wij hadden permanent mensen op de uitkijk staan. Bij onraad werden we direct gewaarschuwd en dan werd het zenden natuurlijk gestaakt. Omdat we echter ook doorvoerstation voor onderduikers waren, leek het ons veiliger de zender naar het bedrijf van mijn vader aan het Kerkplein in Grijpskerke over te brengen. Mijn vader had een zaak in rijwielen, radio's en elektrische apparaten; huis en werkplaats waren onderkelderd. Daarin hebben we betonnen cellen gebouwd en er de apparatuur in geplaatst. Dat was zo professioneel gedaan, dat de Duitsers nooit hebben ontdekt, dat er ruimten achter de betonnen muren waren. De kabels liepen, goed gecamoufleerd, door alle verdiepingen naar het dak.'

De eerste draadloze verbinding met het Algemeen Hoofdkwartier van de OD te Eindhoven kwam op 22 september 1944 tot stand. Toen in oktober de stroom op het eiland uitviel, schakelden de zenders over op batterijen. Als deze aan het eind van hun krachten waren, werden ze per brancard, door als Rode Kruismannen gecamoufleerde medewerkers,
vervoerd naar de garage van Van den Driest in de Heerenstraat in Middelburg. Daar werden de batterijen opgeladen en wederom per brancard naar Grijpskerke teruggebracht. In een later stadium kregen de verzetsmensen de beschikking over een benzinemotor met behulp waarvan de accumulatoren ter plaatse opgeladen konden worden.
Rond de zenders - behalve in Grijpskerke stond er ook een in Middelburg - was een indrukwekkende organisatie opgebouwd, waaraan vele Walcherse mensen hebben meegewerkt. Jhr. de Casembroot belastte Cor Antheunisie met de organisatie van de staf van de OD in Zeeland. Van die staf maakten verder deel uit Mr. J.H.F. Bloemers,
Ir. J. Mol, Dr. C. Frumeau en Mr. R.M. Holla, terwijl Piet de Kam (Blonde Piet) als verbindingsofficier iungeerde. Voor het bedienen van de zenders had men goed geschoold personeel nodig, zowel marconisten als instructeurs. Gelukkig waren enkele beroeps-marconisten van de grote vaart en van de PTT beschikbaar. Piet de Kam haalde van heinde en verre onderdelen. Radiormateur Piet Neve (Zwarte Piet) in Middelburg was de man die 7 zenders bouwde. Ook leidde hij marconisten op.

morse seiner geheime zender radio amateurs sloedam

Wat waren het voor berichten, die de Walcherse zenders doorgaven? Allereerst mededelingen van zuiver militaire aard, betrekking hebbend op de sterkte van de Duitse troepen in Walcheren, eventuele verplaatsingen als gevolg van het hoge water, de stemming onder de troep e.d. Ook werden doelwitten voor bombardementen of beschietingen gesuggereerd. Dat alles werd gemeld aan de hoofdzender van de OD te Eindhoven, die deze doorgaf aan de 21ste Legergroep.
Een paar telegrammen ter illustratie:
DN 41 dd.d 13-10-44. Troepenvervoer naar en van Walcheren en Zuid-Beveland via Zuidvliet, Zandbroek, Oosterschelde, gedurende de nacht. Verzoeke patrouillering en vernietiging.
DN 43 d.d. 13-10-44. Kriegsmarine zal hedennacht uit Veere vertrekken, ook Beversluis, vrij zeker Nazi-Beauftragte Münzer en Korte.
DN 57 d.d. 20-10-44. Uw bericht no. 28 d.d. 20 oktober. Op Walcheren blijven 1700 man marine voor kustverdediging. Landtroepen vertrekken alle.
DN 84 d.d. 30-10-44. Overweeg direct mogelijkheid landingsoperatie door gaten Ritthemsedijk, oost van Ritthem, naar polders Nieuwland. Verontrusting voldoende voor capitulatie. Generaal met staf bereidt zich voor op overgave.

Veel deugd deed het telegram, dat op 1 november 1944 in Grijpskerke werd ontvangen. Het was afkomstig van de 21ste Legergroep der geallieerden en de tekst luidde: 'Aan
cc 15. De inhoud van uw radioberichten volgens BI zeer waardevol voor geallieerden. Uw werk daarom zeer gewaardeerd. Bedankt van de 21ste Legergroep'.
Bron: Worsteling om Walcheren

 

Voorbeelden van berichten, verzonden tijdens de strijd om de Sloedam, eind 1944

In oost-Zeeuws-Vlaanderen kwam de lokale zender in Zaamslag bij hoofdonderwijzer J. Philipse en later op de hofstede van familie A. Koster.  De marconist was de zendamateur H. Borst. Op een gegeven moment ontdekten de Duitsers voor de hofstede een auto volwapens met partizanenleider Rudolph (Dolf) Fassaert uit Lamswaarde er in. Fassaert had de hofstede moeten bewaken, maar was in slaapgevallen. Hij werd gearresteerd en meegenomen. Fassaert werd later ter dood veroordeeld, maar zou op miraculeuze wijze ontsnappen. De familie Koster en de OD-staf op de hofstede werden natuurlijk ook niet vertrouwd. De Duitsers aarzelden even wat ze moesten doen. Hier maakte een van de medewerksters gebruik van door de instructies en de codes door de toilet te spoelen.  Francien de Zeeuw ('Poppedeintje') heeft samen met de dochter des huizes onder de ogen van de Duitsers de zendapparatuur - bedekt door wasgoed - in een wasmand afgevoerd.
Bron: Breekbare helden

 

Terug hoofdpagina klein