Walcheren


Obergefreiter Anton Steinle: 'ln juli 1944 kwam ik met vijfhonderd man in Goes aan; vandaar gingen we naar Walcheren. lk werd ingekwartierd bij de boeren Brasser en Dekker in de buurt van de tankval tussen Abeele en Koudekerke. Onze gevechtspost was bunker 180 in Abeele, aan de weg naar Vlissingen; hij staat er nog steeds. Bij het bombardement van 3 oktober 1944 zal ik ook bij die tankval. De Geallieerden hebben toen pamfletten uitgeworpen. Eten kregen we uit de veldkeuken, we kregen alleen witbrood omdat we een zogenaamde Maaglijdersdivisie waren. Rond 10 oktober 1944 werden we verplaatst naar Wemeldinge. ln de nacht van 29 op 30 oktober kwamen we over de Sloedam weer naar Middelburg; later betrokken we een stelling bij Kleverskerke.  We hadden de man nog maar vijf patronen, zodat verdere verdediging niet mogelijk was. Op 5 november 1944 hebben we ons overgegeven.'
Bron: De Wete (HHK Walcheren), nummer 4 - 1997


Een stroom van ellende zoekt een veilig heenkomen in Goes
De Duitsers willen een groot deel van Walcheren leeg hebben. De bevolking van Middelburg en Vlissingen krijgt de opdracht te evacueren naar Zuid-Beveland of naar Bergen op Zoom. Naar welk adres? Zoek het zelf maar uit. Nu het er de schijn van heeft dat de intocht der bevrijders slechts een kwestie is van een aantal dagen, hooguit een week, voelt vrijwel niemand ervoor te vertrekken. Alleen wie onmisbaar is of niet in staat om te reizen, mag van de bezetters blijven. Dat blijkt een rekbaar begrip. Gemeenteambtenaren schrijven de vingers blauw aan bewijzen van vrijstelling van de evacuatieplicht. Voor vervoer is gezorgd. ln de eerste evacuatietrein uit Vlissingen zitten slechts negentien passagiers. ln de tweede vijftig. Nog steeds veel te weinig, vinden de Duítsers. Ze laten de trein ontruimen. De evacués moeten maar gaan lopen. ln Middelburg verschijnen dertig personen op het station, maar geen trein. De animo is mede daarom zo gering, omdat geallieerde vliegtuigen vooral op de Sloedam treinen bestoken. Het is levensgevaarlijk daar naar Zuid-Beveland over te steken. Sommigen proberen het te voet. Op 10 september komt een stoet van enkele honderden lopend in Goes aan, hun hele hebben en houden in kinderwagens en op fietsen. ,,Een stroom van ellende" noteert een Goesenaar.


Bron: hansfarjon.nl

Vanuit dit bruggehoofd trok het 41ste commando noordwaarts en veroverde dezelfde dag nog Domburg. Het 48e commando, op de zuidelijke dijk, trok in de morgen van de 2de november op (met in de spits de bij hen ingedeelde Nederlanders) en moest een zware slag leveren bij Dishoek. De Duitse batterij (W 11) die hier stond opgesteld, moest worden uitgeschakeld, omdat het de bevoorrading via Westkapelle bemoeilijkte. Na lange en dure strijd wisten de commando's 's avonds de batterij binnen te dringen en na nachtelijke gevechten was de batterij in de ochtend veroverd. De overige batterijen bleken minder verzet op te leveren en in de loop van de avond werd het dijkgat bij Vlissingen bereikt.
Het 41e commando, dat noordwaarts trok, kwam na de verovering van Domburg vast te zitten. Pas nadat een viertal tanks versterking brachten, kon de aanval worden ingezet op de batterij W 18, vlak onder Oostkapelle. Drie dagen duurde de strijd hier, waar de Duitse verdedigers de bosrijke omgeving bijzonder goed ter verdediging hadden ingericht en de omgeving met mijnenvelden hadden beschermd. Op 6 november legde de verdediging de wapens neer en op 8 november werd de laatste weerstand op het eiland gebroken.

Lees hier een Engelstalig verslag van de gebeurtenissen, afkomstig van de site Combined Operations Command.


Royal Marines landing - Walcheren 1944 Bevrijding van Walcheren - Broken Dykes 47 Royal Marine Commando commemorations on Walcheren

Water en vuur

Na de oorlog verschenen publicaties, verhalen, dagboeken, waarin de ervaringen van de Walcherse bevolking werden weergegeven. De orthodox-protestantse geloofsbeleving van velen komt daarin duidelijk naar voren. Hoe ervaar je de oorlog? Als een straf van God? Als een kwaad dat bestreden moet worden? Is de Duitse overheid van God gegeven of mag je je ertegen verzetten? Ter illustratie kunt u hier een hoofdstuk lezen uit 'Water en vuur', een herinnering aan de donkere historie van Walcheren 1944.


Wat gebeurde er in oktober 1944?

Waarnemingen van A. Korteweg, gedaan in zijn boek Oorlog aan de Scheldemond; hier verkort weergegeven in een overzicht, dat gaat over bommenwerpers en hun lading, kapotte dijken en overstroomd land, over wel of niet verzuipen, over nooddijken en Standrecht, over evacués en een Sprengkommando en op 31 oktober een waterstand van 2.32 boven AP. Lees dit overzicht.

 walcheren1944 RM

Zondag 8 oktober 1944: het effect van de overstroming wordt door verschillende ooggetuigen gemeld. ' 's Nachts was het water reeds in de Verbrande Hofweg gekomen en had daar 80 moffen uit de bunkerstelling daar verrast, welke op echte moffenmanier begonnen te brullen een ganse nacht, velen slechts in een onderbroekje, maar toch waren ze nog fanatiek genoeg om de kanonnen te redden, wat natuurlijk toch onzin was. Maar ze keken niet weinig lelijk.’  Zo ging de artillerieopstelling aan de Verbrande Hofweg verloren en bleven de bunkers leeg achter. De militairen waren met het geschut en de munitie tijdig naar Zuid Beveland uitgeweken.
'Vannacht reden de Duitsers volop om hun materiaal uit de Westhoek te redden' . Toen was het 's morgens een drukte van de moffen. Wagens vol kwamen er van de moffen, met bedden en dekens en ransels en keukenwagens, soms ook zoeklichten en kanonnen, daar vertrokken ze al mee naar Nieuwland. Van Biggekerke kwamen er toen ook veel, de boeren hadden het toen druk om ze weg te brengen. Dit was echt de terugtocht van de moffen. [ook naar Zoutelande werd veel materiaal afgevoerd] lk heb de moffen nog nooit zo hard zien werken, het ging om hun hachje.’
Bron: Koudekerke en de Tweede Wereldoorlog

 

Ooggetuigen aan het woord over de bombardementen, die ten doel hadden Walcheren onder water te zetten en zo de Duitsers te verjagen.


Bombardement op Biggekerke

Op zondag 17 september startte de operatie Market Garden. Op deze dag werden tussen 18.58 en 19.40 uur de eerste doelen voor de Britse Bomber Command aangevallen. Dat gebeurde om Walcheren voor een later offensief stormrijp te maken. Naast de aanval op de marine kustbatterij Zoutlande waren twee andere vluchten gericht tegen opstellingen van de veldartillerie op het platteland. Tussen Valkenisse en Biggekerke werd een dummy batterij door 28 Lancasters aangevallen. Hierbij werd het westelijk deel van Biggekerke gebombardeerd, waarbij de bevolking met 46 dodelijke slachtoffers,zwaar werd getroffen.
Bron: Stg Bunkerbehoud, Mededelingenblad juli 2011

 

Biggekerke, Zondag 17 september 1944. De geallieerden bombarderen Duitse stellingen langs de Walcherse kust bij Biggekerke. Althans, dat denken ze. Echter, wat er nog staat zijn nepkanonnen, het echte geschut is na de geallieerde landing op de Normandische kust weggehaald. Het was een mooie zomeravond met een strakblauwe lucht, onschuldig bijna, kinderen speelden nog buiten na het avondeten. Tot er ‘kerstbomen’ uit de lucht vielen.” Wat me opvalt is dat vrijwel iedereen meteen in de gaten had dat die uitgeworpen ‘kerstbomen’ markeerlichten waren, voor de bommenwerpers die eraan kwamen. In veel verhalen is ook sprake van schuilkelders. Vaak primitief, met een dak van stro. Maar het geeft wel aan dat de burgers met oorlogsgeweld rekening hielden. Dat het meteen zo’n zwaar bombardement zou zijn, dat was door niemand te voorzien.  Het dorp wordt zwaar getroffen. Er is sprake van 169 ton aan brisantbommen, die op Biggekerke worden gegooid. Vijfenveertig dorpelingen komen om het leven.

 
Lange tijd kreeg het bombardement op Biggekerke niet veel aandacht. Inmiddels is dat anders, met een jaarlijkse herdenking. Dit jaar verscheen er ook een bundel met ruim dertig interviews met ooggetuigen: nu allemaal achter in de zeventig of ouder, toen kinderen en jong volwassenen.

Bron: Zeeland geboekt -2014 


Het gezin Reinhoudt was via Vlissingen en Biggekerke terechtgekomen in de boerderij van de familie Dekker op Krommenhoeke. Daar zaten nog zestien mensen die beschutting hadden gezocht. De boerderij stond rondom in het water, maar bleef redelijk droog omdat hij op een hoger punt stond. Toch hadden eb en vloed vrij spel in de woonkamer.

In Biggekerke had het gezin het bombardement meegemaakt in een soort Duitse geschutsstelling. Die was rondom ietwat beschut met een kleine aarden wal. Ook enkele Duitsers hadden er een veilig heenkomen gezocht. Ze vertelden geen opwekkende verhalen, weet de toen 8-jarige Co zich te herinneren. 'Westkapelle was voor ons relatief verweg. Maar bij het bombardement op Biggekerke ben ik echt bang geweest.

De taktiek van geallieerden leek geslaagd, want dagelijks vluchtten Duitsers in kleine bootjes. Bij hoogwater ging dat best, maar bij laagwater liepen ze nogal eens vast op het erf van de boerderij. Zodra het mogelijk was gingen de ouders van Co op zoek naar hun familie uit Westkapelle. Met de kano, ondanks dat moeder niet kon zwemmen. De familie bleek uitgeweken naar Oostkapelle. Ze hadden geluk gehad.

Bron: De Slag om de Schelde, 2009



Biggekerke bomb 17-9-44

waarschuwing


2 november Wij staan al heel vroeg op. Om acht uur vernemen wij dat Domburg door Engelse troepen is bezet. Van Domburg is zeer veel verwoest en er zijn vele doden te betreuren. Ondergrondse werkers brengen krijgsgevangenen binnen. Spanning buitengewoon groot. De Engelse troepen beschieten de Domburgse watertoren, waar zich naar schatting een 50 Duitsers in moeten bevinden en die weigeren zich over te geven. Om 5 uur in de namiddag slaan wederom zware granaten voor en achter onze woning in.
Van de ene zijde schieten de Engelsen op de watertoren en van de andere zijde de Duitsers. Om half zes in den morgen komen wederom de granaten neer. De ene reeks voor huis en de andere er achter, Reina ligt naast mij op de matras. Wij omklemmen elkaar en nemen afscheid van elkaar, omdat wij elk ogenblik de granaat verwachten die ons met alle anderen uit deze aardse hel zal wegnemen."
Bron: PZC oorlogsdagboek


Bij Westkapelle, aan beide zijden van het gat in de dijk, landen terzelfdertijd commando's.  Pas twee dagen later maken de Vlissingse en Westkapelse invasietroepen contact in het badplaatse Zoutelande. De Canadezen op Zuid-Beveland zien kans om met hulp van een Nederlandse gids door het ondiepe water van het Sloe te waden. De Sloedam is te goed verdedigd.
In Vrouwenpolder, aan de noordpunt van Walcheren, geven de laatste Duitsers zich op 8 november over. 'Om 8 uur 37 meldt onze laatste zender op het eiland Walcheren zich af,' stelt het oorlogsdagboek van het Duitse opperbevel op die dag droogjes.
Bron: Vijftig jaar later, auteurs: Frits Groeneveld & Menno Steketee


 It is ironic that we were trained for mountain warfare and fought our first battle up to our chest in sea water! We were proud and pleased that at long last we had made a contribution by our part in the liberation of the Scheldt Estuary, regarded as "a victory of the first importance". "Flushing" was awarded as a Battle Honour and proudly takes its place with the Honours of The Royal Scots (The Royal Regiment), Britain 's oldest infantry regiment raised in 1633.
Second World War Memoirs of JOE BROWN

Lees hier meer over de verovering van Hotel Britannia, Vlissingen en hier over de acties rond de bevrijding van Middelburg.


Bevrijding Walcheren Commando's vallen Walcheren aan Puinhoop na de bevrijding