Een laatste poging: V2's in Zeeland

het v2 raketDe V2, officieel Aggregat 4 (A-4) geheten, was de eerste onbemande geleide ballistische raket. De V2 (Vergeltungswaffe 2) was de opvolger van de V1. De raket werd verticaal gelanceerd. Een V2 bereikte een maximale hoogte van 83 tot 93 km en had een bereik tussen 321 en 362 km. De laatste versies hadden een bereik van 450 km. De springkop bestaande uit Amatol Fp60/40, woog circa 738 kg en kon een heel huizenblok wegvagen. Vlak voor het afslaan van de raketmotor woog een V2 nog 4040 kg.

De raket werd voor het eerst ingezet op 8 september 1944; de doelen waren Parijs en Londen. Het V2-offensief duurde van september 1944 tot en met maart 1945. In deze periode werden meer dan 3000 raketten afgevuurd. Het gebied direct rond Londen werd door meer dan 500 V2’s getroffen en enkele honderden kwamen verder weg neer. Londen en Antwerpen waren veruit de belangrijkste doelen, maar er vielen ook V2’s op Ipswich en Norwich in Engeland en op door de geallieerden bezette delen van België, Frankrijk, Nederland en ten slotte zelfs Duitsland. De raketten werden in werkplaatsen in gevangenkampen in elkaar gezet. Een V2 kostte 10 keer zo veel als een V1. Met zo'n 13.000 werkuren werden er in 1944 toch 700 per maand gemaakt.
Bron: Wikipedia

The V-weapons campaign failed to change Germany's disastrous strategic situation. The offensive ended in March 1945 when the last launch sites were overrun by Allied troops. The V2 rocket in this photograph, which was taken on 10 April 1945, is marked with the words 'nach England' ('to England') and had been loaded onto a railway truck at Leese, Germany, in preparation for transport to the launch site. Within weeks, Germany had surrendered.
Bron: IWM


V2 tekening


In de vroege ochtend van 14 september had de Seekommandant Südholland, Aschmann, in Middelburg een bespreking met Rauter, de Höhere SS- und Polizeiführer. Hierbij waren de 'Einsatz der Vl im Raum Walcheren sowie Sicherstellung der Rückführung der angeblich unersetzlichen Spezialgeräte und der etwa 300 Mann starken Spezialtruppen' ter tafel gekomen. Zolang Zuid-Beveland in Duitse handen was en de Vlissingse scheepswerf onbeschadigd, was volgens Aschmann een dergelijk transport mogelijk. Rauter merkte daarbij op dat de lanceringen van deze wapens van een afstand van vijftig kilometer zichtbaar zouden zijn. Er werd aan gedacht deze vanuit Domburg of Serooskerke te laten plaatsvinden; gekozen werd voor de laatste plaats. Bij de buitenplaats Vrederust werd een mobiele lanceerinrichting geplaatst, die was aangevoerd uit de Ardennen (Sankt Vith). Nu werd Londen het doelwit. Al op 16 september kon iedereen in de wijde omgeving omstreeks half acht 's ochtends 'opeens een geweldig geraas en lawaai' horen en vervolgens 'een projectiel in schuine richting omhoog' zien stijgen 'met een grote lichtmassa en een witte rookpluim in de blauwe lucht achter zich aan' . Een uur later werd nog zo'n geval de lucht in geschoten. 'Het ding maakt een leven alsof er vier vliegtuigen op je dak liggen' noteerde een inwoner van het dorp, die zich afvroeg of het hier wel om een V-1 ging, de vliegende bommen die sinds juni in de richting van Londen werden afgeschoten, of om een nieuw wapen. Het laatste bleek achteraf het geval: het betrof hier het allernieuwste Duitse wapen, de V-2.

Zeldzame kleurenfilm van de lancering van een V2 vanaf de basis Peenemünde

In de ochtend van 17 september - de dag dat de geallieerden bij Arnhem landden - werden opnieuw twee raketten afgeschoten, waarvan er een niet opsteeg en ontplofte; zij werden diezelfde avond nog door een derde gevolgd. Een laatste lancering vond maandag 18 september om acht uur 's avonds plaats. Daarna vertrokken de installaties met de manschappen die deze bedienden - de Lehr- und Versuchsbatterie 444 van Gruppe Nord - naar het Friese Stavoren, dat veiliger werd geacht. Hiervandaan werd op 25 september de eerste V-2 afgeschoten. De boven Zeeland sterk toegenomen geallieerde luchtactiviteit zal voor dit snelle vertrek van doorslaggevende betekenis zijn geweest. 

Bron: Zeeland 1940-1945


Secret weapons over Zeeland Rockets in Zeeland

V2 Feuerstellung in Serooskerke

Am 11. September 1944 wurde auf der niederländischen Halbinsel Walcheren ein geeigneter Ort für eine V2 Feuerstellung erkundet. Dabei entschied man sich für den Park Vrederust nordwestlich von Serooskerke. Am 12. September 1944 erreichten die Vorkommandos der Lehr- und Versuchsbatterie 444  und der 3./ Technnische Artillerie  Abteilung (motorisiert) 91 Walcheren. Am 16. September 1944 wurden morgens zwei V2 Raketen von der Feuerstellung Serooskerke abgeschossen. Ziel war London in einer Entfernung von ca. 265 km. Am 17. September 1944 wurden drei V2 Raketen und am 18. September 1944 eine V2 Rakete von Serooskerke nach London abgeschossen. Durch die vielen Luftangriffe der Alliierten auf Walcheren war es zu riskant weitere V2 Raketen von Walcheren aus zu verschießen. Man entschied sich die Lehr- und  Versuchsbatterie und die 3./ Technische Artillerie-Abteilung (motorisiert) 91 zu einem Versammlungsraum nach Zwolle zu verlegen. Insgesamt wurden sechs V2 Raketen von Walcheren aus auf London verschossen. Von der Feuerstellung in Serooskerke ist nichts mehr vorhanden.
Bron Verwehte Spuren


Locaties op Walcheren

Vanwege de noodzakelijke en strikt doorgevoerde camouflage was lancering vanuit een bosrijke omgeving een vereiste. Daarnaast beperkte een bosrijke tevens de windgevoeligheid van de raket tijdens de lancering. Zodoende viel ook in Zeeland het oog van de Duitsers  op 2 bosrijke locaties voor de lancering van de V2’s geschikt waren. De eerste locaties was Serooskerke (Walcheren). Op 16 september 1944 om 7.32 vond vanuit daar gelegen park dat gehoorde bij het buitenhuis “vrederust” de eerste lancering plaats.

 
De verticaal opstijgende V2 bereikte een hoogte van 97 kilometer waarna deze terugkeerde naar de aarde en op het 260 kilometer veder liggende London terecht kwam. Lancering en inslag vonden binnen 5 minuten plaats. De lancering van een V2 was tot 50 kilometer in de omtrek waarneembaar. Dat de lancering een indrukwekkende ervaring moet zijn geweest blijkt wel uit de getuigen verslagen van de burgers en de op Walcheren gelegerde Duitse troepen van de kustverdediging, zij hebben de lancering als een oorverdovende, nog nooit meegemaakte maar bovenal angstaanjagende gebeurtenis ervaren.
Vanuit Serooskerke hebben 6 lanceringen plaatsgevonden, waarvan de 4e gelanceerde raket boven zee ontplofte. Ook Domburg stond gepland als lanceerlocatie. Aanvankelijk werd er door de Duitsers namelijk vanuit gegaan dat zij met hun V2’s op de Walcherse bodem zouden blijven, in ieder geval zolang de aanvoer van raketten mogelijk was. Ook aanvoer vanuit zee werd daarbij ter sprake gebracht hoewel vanwege de lange tijdsduur, afhankelijk van de weersomstandigheden en vijandelijke luchtactiviteit men zolang mogelijk trachtte over land in de bevoorrading van nieuwe raketten te voorzien. Operatie Market Garden leidde echter tot een voortijdige terugtrekking van de Duitse V2 – eenheid van Walcheren. De terugtocht van de ‘Walcherse’ V2 – eenheid vond in alle geheimhouding plaats. Zelfs de voor het transport over water verantwoordelijke functionaris van de Sicherungs Division was niet bekend wat het scheepskonvooi moest transporteren.


Walcheren afgeschotenV2 IWM Art.IWM ART LD 4691

Een V2 in Koewacht
Koewacht was het eerste Zeeuwse dorp dat werd bevrijd. In de vroege ochtend van 16 september 1944 reden militairen van de Eerste Poolse Pantserdivisie het dorp binnen. Duitse militairen waren er toen al twee dagen niet meer gesignaleerd. Maar dat betekende niet dat Koewacht gespaard werd voor oorlogsleed. Een half jaar later, op 24 februari 1945, stortte er een afgedwaalde V2 neer. Vier inwoners verloren het leven.
De bevrijding van Koewacht verliep letterlijk zonder slag of stoot. Op 14 september verlieten de Duitsers het vlassersdorp, de dag daarna hoorden de dorpelingen in de verte gerommel en gedonder van kanonvuur en toen ze op 16 september wakker werden stonden er vreemde militaire voertuigen in de straat. Geen Engelsen, zoals iedereen had verwacht, maar Poolse militairen.
De toen 16-jarige Bennie van der Sijpt (86) weet het nog goed. „Er stond ‘Poland’ op hun uniformen. Toen wisten we dat Koewacht bevrijd was.” De Koewachtenaren verstonden geen woord van de Poolse bevrijders en dus was er weinig overleg of discussie. Van der Sijpt: „Ze reden zonder iets te zeggen bij ons in de Nieuwstraat het erf op naar onze schuur. Ze deden die open en zwaaiden een keer. Ze haalden alle materialen er uit, zetten brancards neer en plaatsen een bord met een rood kruis aan de straat. En zo was onze schuur snel in beslag genomen en omgetoverd in een noodhospitaal. ’s Middags kwamen er twee jeeps met brancards met daarop twee gewonde soldaten. Want richting Axel werd zwaar gevochten om de brug over het kanaal van Axel naar Hulst.”
De inwoners van Koewacht dachten dat de oorlog voor hen voorbij was, maar niets was minder waar. Een half jaar later stortte een afgedwaalde V2 neer in de Nieuwstraat. Er waren vier dodelijke slachtoffers te betreuren. Bennie van der Sijpt had alle geluk van de wereld, beseft hij nu nog. „Het was op een zaterdagavond, de schemering was net ingevallen. Ik was op weg naar huis van de voetbaltraining. Ik hoorde een dubbele klap en ik werd door de druk van de ontploffing tegen de grond gesmeten. De raket was ingeslagen bij het café van De Schepper. Ik denk dat het zo’n 250 meter van me vandaan was.”
Bron: Eugène Verstraeten

Afbeelding: Impressie door Stephen Bone. Te zien is HMS Warspite voor de kust en een V2 raket met een rookspoor tegen de donkere lucht.


Een daverende explosie

Een afgezwaaide V-2 op een Vlissingse woonwijk
Bij de kruising Bloemenlaan/Paul Krugerstraat zag ik de ravage: ingestorte huizen in de Seringenlaan, kapotte daken, ramen enzovoorts. Ook in aangrenzende straten - Singel en Paul Krugerstraat - was nogal wat schade aangericht. Hoewel dit voorval in het geheel van de Tweede Wereldoorlog van weinig betekenis is, was het voor mij toch aanleiding een poging te doen om de gebeurtenissen van die dag te reconstrueren.
De in juni van 1944 ingezette V-1-wapens brachten geen ommekeer ten gunste van nazi-Duitsland. Bovendien waren de lanceerplaatsen aan de Kanaalkust in Geallieerde handen gevallen. Begin september 1944 wierpen de Duitsers de V-2 in de strijd. Op 8 september 1944 werden de eerste V-2's vanuit Wassenaar op Londen aÍgevuurd. Medio september volgde een zestal vanaf Walcheren (Serooskerke).  Begin november 1944  werden in ons land twee locaties voor het afvuren van V-2's aangewezen: één in Den Haag en omgeving (gericht op Londen) en één bij Hellendoorn/Dalfsen (gericht op Antwerpen).
Naar de lanceerplaats van de Vlissingse V-2 kunnen we slechts gissen. Een lancering op 1 maart 1945 vanuit Overijssel heb ik niet kunnen vaststellen. Wel deden op 2 maart Engelse jagers een aanval op de lanceerplaats bij DafÍsen. Zou de Vlissingse V-2 daar de oorzaak van zijn geweest?
 
Uit een bij het NIOD aanwezig document, dat op 1 maart 1945 in Den Haag vijf V-2's zijn gelanceerd. Wellicht is één daarvan uit de koers geraakt en op Vlissingen terecht gekomen. lk denk niet dat de Scheldestad bewust als doelwit is gekozen. Hoe het ook zij, de lanceerplaats van 'onze' V-2 zal misschien wel altijd een raadsel blijven.
Verschillende personen hadden verwondingen opgelopen als gevolg van rondvliegend glas. Zij waren ter plaatse verbonden of naar het ziekenhuis overgebracht; één man kreeg een zenuwtoeval. Later op de dag werd bekend dat in de Seringenlaan één huis en in de Bosjeslaan drie huizen totaal waren vernield. Kort na de inslag schakelde de Luchtbescherming Civil Affairs in, een Engelse dienst die zich bezighield met de burgerbevolking. Kapitein Harris van dit onderdeel  deelde later mee dat de explosie was veroorzaakt door een langeaÍstandsprojectiel, waarvan men op dat moment de hoedanigheid niet had kunnen vaststellen. De meeste glasschade werd merkwaardigerwijze geleden in de Glacisstraat (240 meter glas) en niet in de vlakbij de inslag gelegen Paul Krugerstraat (daar was maar 150 meter glas vernield). De Verkuyl Quakkelaarstraat was een goede tweede met 235 meter glasschade. De minste glasschade ondervond de al eerder genoemde Kogelparkstraat (3 meter). De verwoeste huizen werden na de oorlog afgebroken en door nieuwe vervangen.
Bron: De Wete (Heemkundige Kring Walcheren), januari 2000


Terneuzen najaar 1944

De Duitsers hadden ter elfder ure nog een paar gemene wapens ontworpen en wel de V-1 en de V-2. Door het gebruik van deze wapens trachtten ze het moreel van de Duitse troepen terug op een hoger peil te brengen. In onze eigen omgeving was het voornamelijk de V-l die van zich deed horen. Vanaf diverse bases werden deze onbemande projectielen, in de vorm van kleine raketvliegtuigjes, afgeschoten. Velen waren voor Antwerpen bedoeld, maar kwamen in de wijde omtrek in de polderlandschappen terecht. Als we de berichten van de Duitse zenders moesten geloven, die meldden dat Terneuzen verwoest was door een V-1, dan zou Terneuzen ook doelwit van dit zeer onberekenbare projectiel geweest zijn. Er is er gelukkig nooit een in de stad zelf terecht gekomen.Wel kwamen er veel in de Schelde en in de polders rondom Terneuzen neer. Die in de Schelde vielen was niet zo erg, daar was ruimte genoeg, eer die vol was. Maar de andere die in de polders vielen brachten meestal in de hele omtrek glasschade met hun ontploffing teweeg.. Gezien de onzekerheid over de plaats van neerkomen, was iedereen bang als er weer zo'n ding in aantocht was. Op een keer was van een V-l de motor boven de stad stil gevallen. Met angst en beven wachtte ieder het moment af, dat hij zou vallen en ontploffen. Maar nadat enkele minuten verstreken waren hoorden we nog heel in de verte een doffe dreun, dus was hij nog heel wat kilometers verder gevlogen. Het scheen, dat er ook enkele V-2's in de buurt terecht gekomen waren. Deze richtten nog meer schade aan dan een V-1. Bij helder weer waren in de richting van Walcheren lichtflitsen te zien, naar men zei veroorzaakt door het afschieten van de genoemde projectielen. Begin 1945: Vanaf Schouwen-Duiveland, een eiland, dat nog steeds niet bevrijd was, werden V-2's afgeschoten. De R.A.F. heeft verschillende keren geprobeerd om ze daar het zwijgen op te leggen, maar dat bleek nog niet zo eenvoudig te zijn. Van hieruit waren de lichtflitsen bij het afvuren goed te zien. Nog steeds vielen ook hier ,,vliegende moffen", zowel V-l's als V-2's. Gelukkig kwamen ze steeds in de Schelde of in de omliggende landerijen terecht in tegenstelling tot sommige andere plaatsen, waar ze ernstige vernielingen aanrichten.

Bron: Vijf woelige jaren

Terug button