Herdenking slachtoffers

Joods Monument Middelburg
Dit monument is onthuld in het jaar 1954 en bevindt zich op de Joodse begraafplaats aan de Walensingel te Middelburg. Het monument is opgericht ter nagedachtenis aan de 72 Zeeuwse Joden die tijdens de tweede wereldoorlog door de bezetter zijn gedeporteerd en in concentratiekampen zijn omgebracht. 43 van hen kwamen uit Middelburg, de overige waren afkomstig uit Veere, Vlissingen, Goes, Terneuzen en Schouwen-Duiveland. Het monument bestaat uit een betonnen zuil, geflankeerd door twee grote plaquettes, de zuil wordt bekroond door een Davidster.
Joods monument

De tekst op de linker plaat luidt:
Ter gedachtenis aan hen, wier namen hier zijn vermeld, de Joden van Zeeland,
kinderen van ons volk, die in de jaren 1940 - 1945 door de vijand meedogenloos weggerukt en omgebracht werden omdat zij waren van Joodse stam. Moge hun zielen rusten in des Almachtige schaduw.
De tekst op de rechter plaat is in het Hebreeuws, hierop zijn de namen van 33 Joodse slachtoffers aangebracht.
H. Alberg. H. Brokmeijer-Duveen. P.J.van Dam. R.de la Fuente-Cracau.
S. Alberg-Alberga. A. Canes. W.van Dam-Polak. E. Barkelau. S. Cohen. A.van Dam. E. Gokkes. L.M. Barkelau. J. Cohen. M. Fischer.
G. Gokkes-Keizer. S. Barkelau-Meijer. E. Cracau-Frank. I. Fonteijn.
B. Gokkes. B. Boasson. M. Cracau-Kesner.
H. Heertje. M.H. Boasson. D. Cracau. L. Frank. R. Hiegentlich.
B. Boasson-Sanders. S. Cracau-Ephraim. M. Frank.
S. Hiegentlich-Roozendaal. D. Cracau. S.L. Frank. S. Hiegentlich

 


plaquette-deportatieEen herinneringsplaquette voor de Zeeuwse Joden die op 24 maart 1942 door het nazi-regime vanaf dit station op transport werden gesteld en omkwamen in de Duitse concentratiekampen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het transport op die dag tijdens de oorlog bestond uit een aantal Joodse inwoners van Middelburg en andere Joodse burgers die verspreid in de provincie Zeeland woonden. Zij zouden hun stad, dorp en provincie nooit meer terugzien. Van de toenmalige Joodse gemeenschap in Zeeland tijdens de Tweede Wereldoorlog werden er waarschijnlijk 120 het slachtoffer van de Holocaust.

 

Tekst op de plaquette:
Op 24 maart 1942 begonde lange reis van de Zeeuwse Joden naar devernietigingskampen1940 – 1945
In de jaartallen 1940 – 1945 zijn Davidsterren aangebracht.

Onder de jaartallen 1940 – 1945 is een Hebreeuwse tekst te lezen. Naar het Nederlands vertaald:

En de naam van de dode zal
niet worden uitgewist
uit de kring van zijn broeders
en uit de poort van zijn stad.
Gij zijt heden getuigen.


STRUIKELSTENEN

De Stichting Werkgroep Struikelstenen Zeeland stelt zich – met instemming van het bestuur van de Joodse Gemeente Zeeland – ten doel ook in deze provincie de weggevoerde Joden met dergelijke stenen te herdenken door deze te plaatsen in de stoep voor de huizen waar zij voor het laatst gewoond hebben. Met hulp van de Zeeuwse archiefdiensten is tot nu toe met zekerheid van 122 personen vastgesteld wat hun laatste ‘gewone’ woonadres in Zeeland was. Het gaat om 55 adressen in de plaatsen Middelburg, Vlissingen, Zierikzee, Burgh, Goes, Hulst, Terneuzen en Veere. De stichting heeft inmiddels 82 steentjes geplaatst in Middelburg, Zierikzee, Burgh, Hulst en Terneuzen. Voor adressen: klik hier
De namen van deze mensen mogen niet in vergetelheid raken. Een mens is niet slechts dood door overlijden, maar temeer als zijn of haar naam niet meer gekend wordt. Daarom is het zo belangrijk de namen van onze Joodse medeburgers in herinnering te brengen én te houden. Maken en aanbrengen van een Stolperstein kost € 150,-. Alle bijdragen, groot en klein, zijn van harte welkom.
U kunt uw bijdrage doneren op rekeningnummer NL 76 RABO 0305041959 t.n.v. Stichting Werkgroep Struikelstenen Nederland.

STRUIKELSTENEN IN ZIERIKZEE

struikelstenenDit zijn de verhalen achter de struikelstenen in Zierikzee
 "Ik heb wel eens periodes gehad dat ik er niet meer tegen kon. Vooral als er kinderen in het verhaal voorkwamen. Dan breekt je hart. Maar het is belangrijk dat het verhaal wordt verteld en dan zet je toch door." Dat zegt Jan Kroesen uit Ouwerkerk, die alle verhalen 'onder' de Zierikzeese struikelstenen heeft uitgezocht. [Bron: Omroep Zeeland, 7 februari 2017]

Bijvoorbeeld het echtpaar Labzowski-Heuman, met hun dochters Betsy, Clara en Rosa, dreef een manufacturenwinkel op het adres Havenpark 5 in Zierikzee. Hun onderduikadres werd verraden en slechts twee leden van het gezin overleefden de oorlog. Hier ging het om drie kinderen. Maar bij de familie Van Dijk aan de Sint Domusstraat betrof het vijf kinderen, waarvan de jongste, Fritsje, nog maar zes was toen hij in Auschwitz werd vermoord. Fritsje had een oudere broer, Johnny. Een klasgenoot van hem schreef later: "De kinderen uit het gezin Van Dijk gingen bij ons op de Christelijke Lagere school. Johnny van Dijk was klein van stuk en zag er altijd piekfijn uit met pofbroek (wat toen mode was) en bijbehorend jasje. Ik denk omdat zijn vader kleermaker was. Hij zat in de vierde klas en Roosje, een zusje zat een of twee klassen hoger. Op een dag zat Johnny niet meer in de klas. Dat bleef me mijn hele leven bij, met alle vragen van dien."
Kroesen is evenals zijn echtgenote na de oorlog geboren op Schouwen. Hij is wiskundige van beroep, en zijn vrouw had de leiding over een bejaardentehuis voor orthodoxe joden in het Gooi. "We woonden daar zelf ook en zo raakte mijn leven verweven met hun geschiedenis." Na hun pensionering, terug op Schouwen ontdekten ze dat er inmiddels struikelstenen waren op Goeree-Overflakkee en dat riep de vraag op: "Dat moet toch ook bij ons?" Kroesen schat dat hij 1500 uur werk heeft gestoken in de historie van de Joodse Zierikzeeënaren.


Enkele familieverhalen uit Zierikzee

Burghseweg 84, Burgh-Haamstede
In maart 1942 woonde op dit adres Irma Jacobs. Haar leven werd gekenmerkt door talrijke verhuizingen. Irma Jacobs werd als 5e en jongste kind geboren in het gezin van Louis Jacobs - van beroep handelsagent - en Ottilie (Milia) Meijer, welke op 22-10-1878 in Bonn trouwden. Ze woonden eerst in Rotterdam en stichtten daar een gezin. In 1893 verhuisde het gezin naar Schaerbeek in België. Daar werd Irma geboren op 16-5-1895. Twee jaar later verhuisden zij weer naar Rotterdam.  Toch keerde ze in juni terug naar het ouderlijk huis, waarschijnlijk omdat op 23-5-1914 haar moeder overleden was.

Lees en bekijk het hele verhaal

 

Sint Domusstraat 17
In maart 1942 woonde op dit adres de familie Van Dijk. Jacob van Dijk werd op 30-10-1896 in Oss geboren. Zijn vrouw Gisella (Ella) Heuman was geboren in Gulpen op 8-2-1898. Hij trouwde haar in 1922. Jacob was kleermaker van beroep. In 1926 vertrok het gezin Van Dijk naar Zierikzee. Jacob en Gisella kregen in Zierikzee nog twee kinderen: Jozef Victor (Johnny) en Frits Leo (Fritsje) .  De kinderen mochten op een gegeven moment niet meer naar school. Een medeleerling tekende op: ‘De kinderen uit het gezin Van Dijk gingen bij ons op de Christelijke Lagere school. Johnny van Dijk was klein van stuk en zag er altijd piekfijn uit met pofbroek (wat toen mode was) en bijbehorend jasje.

Lees en bekijk het hele verhaal

 

Havenpark 5
In maart 1942 woonde op dit adres de familie Labzowski. De familie Labzowski deed zijn intrede in Zierikzee in de persoon van Jacob Labzowski (geboren op 25 april 1869 te Deretchin, Litouwen). Deze trouwde in 1895 met Betsy Bregman, ook afkomstig uit hetzelfde stadje Deretchin. Waarschijnlijk kenden zij elkaar al voordat zij naar Nederland kwamen. Zij vestigden zich in de Sint Domusstraat waar zij een manufacturenwinkeltje begonnen. De familie Labzowski werd in 1942 gedwongen naar Amsterdam te gaan. Zij vonden als gezin een plaats om te wonen in de Biesboschstraat 40 II. Later werd dat anders. Zo dook Clara onder in o.a. Zeist en Hollandsche Rading. Daardoor heeft zij de oorlog overleefd. Ook Henoch dook met de andere gezinsleden onder. Door verraad werden zij opgepakt en gedeporteerd. Alleen Henoch niet, die was toevallig niet aanwezig.

Lees en bekijk het hele verhaal

 

Lange Nobelstraat 10
Op dit adres woonde in maart 1942 Wilhelmina (Mien) Labzowski.Mien Labzowski was een dochter van Jacob Labzowski (geboren in Deretchin, Rusland) en Betsij Bregman, die een manufacturenzaak hadden aan het Havenpark 5. Ze werd geboren op 22-11-1897 in Zierikzee. Ze ging na de Lagere School naar de HBS in Zierikzee. Na haar huewelijk in 1923 keerde zij met haar man terug naar Zierikzee en begon ook zij een manufacturenzaakje op de Oude Haven 5 (toen A360). Haar man was veehandelaar en slager. In september 1924 kondigde Wilhelmina aan dat zij haar zaak zou verplaatsen naar de Lange Nobelstraat 10 (toen A169). Een belangrijke sprong voorwaarts.

Lees en bekijk het hele verhaal

 


Korte Groendal 32
In maart 1942 woonde op dit adres de familie Spalter: Abraham, zijn vrouw Delphine en zoon Roger. In 1914 kwamen zij als vluchtelingen uit Parijs via België ons land binnen. Zij werden in Zierikzee opgevangen en vestigden zich er. Abraham kon direct aan de slag als chef boekbinden bij de firma Ochtman & Zoon, die naast een winkel in de Lange Nobelstraat ook een boekwinkel had aan de Appelmarkt, op de hoek met de Korte St Janstraat.  Het gezin Spalter werd in maart 1942 gedwongen vanuit Zierikzee naar Amsterdam te verhuizen. Vandaar werden zij gedeporteerd en kwamen om in de kampen.

Lees en bekijk het hele verhaal

Sint Domusstraat 19
In maart 1942 woonde op dit adres Abraham Samuel Frenk. Het vleeshouwersbedrijf oefende hij uit met geestdrift en enthousiasme. Veehandel en slachterij, het was zijn lust en zijn leven. Samen met zijn broers zorgde hij dat Zierikzee zijn stukje vlees kreeg. Hoe de kindertijd van Abraham Samuel verliep weten we niet, maar zodra het kon zou Abraham Samuel zich gaan bezighouden met de veehandel en slachterij. En dat deed hij samen met zijn broers, en vooral samen met zijn 4 jaar jongere broer Mozes Salomon Frenk. Deze trouwde later met Wilhelmina Labzowski die een manufacturenwinkel had in de Lange Nobelstraat 10 in Zierikzee.

Lees en bekijk het hele verhaal

Maarstraat 15
Het huis staat er niet meer en de bewoners zijn er ook niet meer. Na vele jaren van hard werken, handelen en plannen maken, werd zij als laatste van de bewoners van dit pand gedwongen weggevoerd. Haar naam was: Betje Frenk, geboren Zierikzee 6-2-1859. Betje was een dochter van Simon Frenk en Maria Abraham Frenk, het oudste kind uit een gezin met drie kinderen. Aan het begin van de oorlog woonde Betje daar echter nog tot zij in maart 1942 gedwongen werd naar Amsterdam te verhuizen. Betje Frenk werd op 23-4-1943 op 84-jarige leeftijd vermoord in Sobibor.

Lees en bekijk het hele verhaal

Hofferstraat 38
In maart 1942 woonde op dit adres de familie Wilkens, bestaande uit Izaak, Estella Lina (Stella) en Bertha. Izaak Abraham (Ies) Wilkens werd in Zierikzee geboren op 19-5-1905. Ies was de zoon van Abraham Wilkens, die oorspronkelijk uit Den Haag kwam. Deze had een slagerij in de Sint Domusstraat 42, hoewel hij in de Breedstraat woonde op nummer 10. De moeder van Ies was Regina Gras, geboren in Bastheimden (Dld). In maart 1942 werden zij door de Duitse bezetter gedwongen naar Amsterdam te verhuizen. Alles moesten zij achterlaten. Zij meldden zichzelf vrijwillig aan naar Duitsland te gaan, in de hoop in een werkkamp een beter leven te krijgen. Ze vergisten zich.

Lees en bekijk het hele verhaal

 

 


Middelburgse slachtoffers

In zijn boek Broze burchten geeft Dirk Leendert Roth een uitgebreid overzicht - in alfabetische volgorde van familienaam - de namen weer van personen van Joodse origine (en hun eventuele niet-Joodse partners en kinderen), op enig moment in de periode mei 1940 - augustus 1942 woonachtig in Middelburg of Sint-Laurens. Het overzicht geeft van betrokkenen de personalia weer, te weten gegevens betrekking hebbend op de afstamming en de burgerlijke en huwelijkse staat, gevolgd door informatie aan de hand van belangrijke mijlpalen van het Holocaustverloop.

Een belangrijke bron van informatie! (zie ook de pagina Bronnen)

 

Terug hoofdpagina2