Herdenken


 

OORLOGSMONUMENTEN

Overal in Nederland vind je oorlogsmonumenten voor onze bevrijders. De diversiteit is groot. Ze zijn in de jaren na de oorlog of juist veel later opgericht, bedoeld voor alle geallieerde slachtoffers of juist voor één of enkele gesneuvelde militairen. Ook de vorm, de ontwerpen en de gebruikte materialen variëren: van tanks van het legeronderdeel waartoe de bevrijders behoorden, tot kleine bakstenen monumentjes of plaquettes met  een tekst over hoe een militair op die bewuste plek aan zijn trieste einde is gekomen. De gedenktekens staan bijvoorbeeld  op plekken waar geallieerden voet aan wal zetten. Soms is het simpelweg een boom, die vele jaren na de oorlog door een veteraan is geplant.  Uit alle gedenktekens spreekt de onveranderlijk grote dankbaarheid ten opzichte van de geallieerde militairen. Dit geldt zowel voor de oudere monumenten als de monumenten die recent zijn opgericht. “Zij hebben immers hun leven gegeven voor de bevrijding van Nederland”, is de veelgehoorde drijfveer voor het tot stand brengen van een gedenkteken. Elke stad of dorp eert zijn bevrijders, maar wie waren die dappere mannen en wat vertellen de monumenten?
Bij de eerste gedenktekens - kruisen, gevelstenen, eenvoudige beelden - ging het nog vooral om dodenverering. Van officiële zijde richtte men zich vooral op de doden die gevallen waren in de strijd tegen de bezetter: verzetslieden, Nederlandse en geallieerde soldaten, zeelieden, onschuldig gefusilleerde burgers en gijzelaars. De gedenktekens, vaak aangebracht op graven en plaatsen waar de gebeurtenissen zich hadden voltrokken, waren vooral een eresaluut aan individuele slachtoffers en een memento, een aansporing voor de overlevenden.
Monumenten herinneren aan de inzet van een bepaalde brigade of eenheid die een dorp of stad van de Duitse bezetting verloste. Zo is het landingsmonument in het Zeeuwse dorp Westkapelle, uit 1946, een van de oudste oorlogsmonumenten. Het staat op de plaats waar op 1 november 1944 de Britse 4e Commandobrigade landde om het eiland Walcheren te bevrijden en gedenkt ‘allen van de Koninklijke Britse marine en mariniers die aan boord van de landingsvaartuigen van het support Squadron Eastern Flank voor deze kust hun leven hebben gegeven’.
Bron: Stichting 4 en 5 mei

Meer over de achtergronden van oorlogsmonumenten leest u op de website van 4&5mei .

 

Oorlogsmonumenten in Zeeland

In de loop der jaren zijn er in Zeeland en vooral op Walcheren veel oorlogsmonumenten in allerlei vormen geplaatst. Bij de herdenking van 60 jaar bevrijding schreef Leo Hollestelle in 'De Wete', het blad van de Heemkundige Kring Walcheren , een uitvoerig artikel over herdenken en monumenten, met daarin onder meer uitgebreide beschrijving en toelichting bij de gedenkstenen op Walcheren. U kunt dit artikel hier lezen.


"Nederland zal de martelaren, die vielen voor zijn bevrijding, nimmer vergeten. Naam voor naam, persoon voor persoon, zal hun nagedachtenis bij ons voortleven."
Koningin Wilhelmina, radiotoespraak 1942

Ook in Zeeland zijn veel monumenten die herinneren aan de slachtoffers onder de burgerbevolking, aan de inzet van de geallieerden bij de verdediging en de bevrijding van onze provincie en in het bijzonder aan de slachtoffers van de inundatie in 1944. De meeste afbeeldingen zijn afkomstig uit de database oorlogsmonumenten van de Stichting 4&5Mei.


OORLOGSSLACHTOFFERS

U vindt uitgebreide informatie over dit thema op de afzonderlijke pagina Oorlogsslachtoffers

 

Frans ereveld in Kapelle

Na de oorlog werd de begraafplaats in Kapelle aangewezen als Frans ereveld. Hier werden de stoffelijke resten ter aarde besteld van alle militairen die onder Franse vlag op Nederlands grondgebied waren gesneuveld en niet naar Frankrijk werden gerepatrieerd. De Franse begraafplaats werd op 16 mei 1950 officieel in gebruik genomen. Op de begraafplaats liggen 217 Franse militairen, 20 Marokkaanse en Algerijnse militairen die sneuvelden in Franse dienst en één Belgische militair.
Het monument met namenwand is opgericht ter nagedachtenis aan alle militairen in Franse dienst die ten tijde van de Tweede Wereldoorlog op Nederlands grondgebied zijn gesneuveld. Centraal staat een zuil, waarop drie mozaïeken zijn aangebracht, een kruis, de Gallische haan, de wapens van Nederland en Frankrijk en een Franse tekst. Aan weerszijden van de zuil bevindt zich een wand met de ruim 600 namen van de gesneuvelde Franse en koloniale militairen.

Jaarlijkse herdenking
Sinds 1950 wordt jaarlijks een herdenking gehouden. Vanaf 2003 wordt dit gedaan op of omstreeks 17 mei, de dag dat de Franse generaal Deslaurens omkwam bij de aftocht van zijn troepen van Vlissingen naar Breskens. De herdenking wordt georganiseerd door de gemeente Kapelle, in overleg met de Franse ambassade in Nederland en het Comité du Souvenir Français. Bij de ceremonie zijn de ambassadeurs of consuls van Frankrijk en van Marokko aanwezig, vertegenwoordigers van de Nederlandse Strijdkrachten, militaire attachés van diverse landen, veteranenorganisaties en Franse en Marokkaanse organisaties.
Bron: Zeeuwse Ankers


 cross of nailscross of nails2Waarom de Lange Jan elke vrijdag om 12.45 luidt
Voor de uitleg gaan we terug naar een verschrikkelijke gebeurtenis die plaatsvond in november van 1940. De Engelse stad Coventry is in de Tweede Wereldoorlog herhaaldelijk gebombardeerd. Coventry had de pech dat de fabrieken, het eerste doelwit van de Duitsers, zich midden in de stad bevonden. Bij het ergste bombardement, dat van 14 november 1940, kwamen 568 mensen om. De kathedraal werd volledig verwoest. Na de oorlog werd hij weer opgebouwd. Boven op de toren is het ’spijkerkruis’ opgericht, vervaardigd van spijkers, die afkomstig zijn uit het oude dak van de kerk. Dit Cross of Nails is nu de betekenisdrager van hoop. De Middelburgse Nieuwe Kerk is ook in het bezit van het Cross of Nails.
Na de oorlog heeft Coventry contact gezocht met andere steden, ook in Duitsland, die onder bombardementen hadden geleden. Uit die contacten ontstond het Coventry-beraad, een uitgebreid netwerk van kerken die zich inzetten voor vrede. Het klokgelui is een oproep voor het Coventry-middaggebed. Daar wordt door Middelburgers en andere belangstellenden, net als in veel andere steden, gebeden voor vrede en verzoening. Het gebed vindt plaats onder het Cross of Nails, bij de zuidmuur en verbonden met de avondmaalstafel in de Nieuwe Kerk.


'Foute' informatie op Middelburgse monumenten

Pas na zesenveertig jaar, in 1986, ontstond een publieke discussie om alsnog een monument te plaatsen dat moest herinneren aan de verwoeste stad. In het Zeeuws Tijdschrift werd de burgemeester daartoe zelfs persoonlijk opgeroepen.  Op emotionele gronden moest er iets gebeuren. Daartoe kennelijk bereid, stelde de wethouder van cultuur, Gerrit Schoenmakers (1942-) voor om met brokstukken van de uitgebrande Provinciale Bibliotheek een monument te maken op Plein 1940. Dat werd mogelijk omdat besloten was de voorgevel niet meer te herbouwen aan het Koorkerkhof.  Enkele jaren later ontstond een variant dat bekend raakte als “De Explosie”. Rondom de voormalige brandhaard in de binnenstad werden resten van het barokke pand half ingegraven met daarop de tekst: DE EXPLOSIE – 1988. Gevelrestant van Lange Delft 64 door Duits bombardement verwoest 17 mei 1940. Met 14 brokstukken, naar de kruiswegstaties van Christus, markeerde de kunstenaar Ko de Jonge (1945-) fysiek de omvang van het, door een Duits luchtbombardement verondersteld, uiteengespatte Middelburg.

Lees het gehele artikel van Ton Goossens