NSB, WA en Landwacht

mussert zeeland

Nationaal-socialisten waren revolutionairen. Ze wilden de bestaande politiek-maatschappelijke structuren omverwerpen en een ‘Nieuwe Orde’ stichten. Vóór mei 1940 waren ze daar in Nederland niet in geslaagd. Bij verkiezingen kregen de NSB en andere fascistische partijen te weinig stemmen en voor een gewapende revolte was hun aanhang te klein. De Duitse inval veranderde echter alles. Met hulp van de bezetter zou het nationaal-socialisme in Nederland zegevieren, zo was de verwachting.
In de herfst van 1942 vond de strijd plaats tussen de NSDAP en de SS om de feitelijke macht in Nederland. General-kommissar F. Schmidt streefde naar een regering door de Beweging; dienovereenkomstig adviseerde hij aan Seyss-Inquart. Zijn tegenstrever was de Hohere SS- und Polizeiführer Rauter, die veel meer voelde voor een opgaan van Nederland in Groot Duitsland. Daarvoor pleitte hij bij Himmler. De NSB in Zeeland voelde uiteraard het meeste voor de eerste mogelijkheid, en Dekker adviseerde dan ook aan Referent Korte van de NSDAP hierover. De SS besliste de strijd in haar voordeel; als ,,troost" kreeg Mussert in december 1942 de titel ,,Leider van het Nederlandse Volk". Het In de zomer van 1944 bevond veruit het merendeel van de mannelijke NSB-leden zich in een of ander militair uniform. Ook hierdoor kwamen de politieke ambities van de NSB in de kou te verkeren.
Meer (algemene) informatie over de NSB leest u hier.


NSB en zijn aanhang
1943 bezoek NSB vlasoogst ZVLVan alle Zeeuwen, eind 1943 256.459 mensen, waren er dat jaar nog geen tweeduizend lid van de NSB. Daarnaast woonden er in de provincie nog ruim vijfhonderd jongens en meisjes die lid waren van de Nationale Jeugd-storm. Samen vormden zij ruim duizend nationaal-socialistische gezinnen. In de tweede helft van de bezetting in Zeeland had niet veel meer dan één procent van de bevolking zich bij de nationaal-socialisten aangesloten, en zich zo ideologisch zeker voor de buitenwereld tot de Duitse zaak bekend. Hiermee is nog niet gezegd dat de overige negenennegentig procent van de Zeeuwse bevolking niets met het nationaal-socialisme te maken wilde hebben. De interesse in de ideeën van de NSB was niet alleen tot de leden beperkt.
Behalve in ideologisch opzicht kon men zich ook actief aan Duitse zijde scharen. Er waren Zeeuwen die zich bij de Duitse Wehrmacht of de Waffen-SS aanmeldden om zich te begeven 'in den strijd tegen bolsjewisme, plutocratie en jodendom', om het in de woorden van kringleider Rosier te zeggen.In De Zeeuwsche Stroom stelde hij in maart 1942 aIs opwekking lid van de NSB te worden dergelijke jongens aan de Zeeuwse bevolking ten voorbeeld. Tussen december 1942 en juni 1944  was een toenemend aantal Zeeuwen bij onderdelen van de Duitse strijdkrachten ingezet. In december 19 42 ging het om 74, in juni 1944 om 127 man. In De Zeeuwsche Stroom werd met een zekere regelmaat melding gemaakt van gevallen Zeeuwse soldaten en meer dan eens moet Jan Dekker aan bedroefde ouders woorden hebben geschreven als 'Het moge u een troost zijn, dat het offer, dat hij zoo met zijn bloed bezegelde, ons Volk behoedt voor den schrik van het bolsjewisme, dat hij door eigen aanschouwing in al zijn afschuwelijkheid heeft gezien'.
Bron: Zeeland 1940-1945 deel 2, G.v.d. Ham (Foto: 1943 - NSB op bezoek in Zeeuws-Vlaanderen)

 

Op 28 april 1943 vond de installatie plaats van burgemeester Klomp. Van het stadhuis (Terneuzen) wapperde de partijvlag van de N.S.B., de gemeentevlag en de Oranje-Blanje-Bleu vlag. Er waren luidsprekers aangebracht buiten de raadszaal, zodat ieder de plechtigheid der installatie zou kunnen volgen. Voor deze gelegenheid waren W. A.afdelingen en jeugdstormers naar Terneuzen gekomen. De installatie had plaats om 2 uur in aanwezigheid van de Beauftragte van de Rijkskommissaris, de heer Münzer, de gemachtigde van de Leider voor Zeeland, de waarnemend burgemeester van Terneuzen en de burgemeester van Hoek. Op dezelfde dag nog, door de waarnemend burgemeester van Terneuzen en de burgemeester van Hoek ondertekend, werd bekend gemaakt, dat omstreeks de Paasdagen ingebroken was in barakken van de weermacht nabij de westsluis. Er was ernstige schade aangebracht, waarvoor de gemeenten Hoek en Terneuzen aansprakelijk gesteld zouden worden. De dader(s) kre(e)gen de kans zich te melden vóór 3 mei a.s. Er kwam echter geen enkele dader opdagen en voor zover bekend werden geen maatregelen genomen.

Op zekere dag kregen alle telefoonabonnees een invulformulier. Diverse vragen moesten beantwoord worden, - o.a.: Lid van een politieke partij. Deze ondubbelzinnig geheel overbodige vraag moest door de meesten met ,,neen" beantwoord worden. Er was immers door hen zelf maar één partij in het hele land overgelaten waar men lid van mocht zijn, en dat was de N.S.B. Deze actie schijnt de bedoeling gehad te hebben om een aantal abonnees uit te schakelen. Reeds hadden in de krant berichten gestaan, dat er teveel nodeloos gebruik van de telefoon gemaakt werd. Daardoor ontstond de mogelijkheid van beperking der telefoongesprekken.
Bron: Vijf woelige jaren


nsb logo

NSB en WA in Goes
De WA-afdeling van de NSB groeide en marcheerde fier met vaandels door de straten van Goes. Naar aanleiding van ongeregeldheden op 14 maart 1941 – een verstoorde WA-bijeenkomst -  riep de waarnemend commissaris Dieleman alle kerkelijke leiders, hoofden en directeuren van de scholen, leden van de gemeenteraad, burgemeester en wethouders van Goes en de burgemeesters van Zuid-Beveland, voorzitters en secretarissen van het verenigingsleven van Goes, leider van de Nederlandse Unie te Goes, voedselcommissaris Dorst, districtsleider Dekker en WA-leider Ko Dekker en tenslotte mevrouw Lenshoek-Van Wageningen, leidster van de Jeugdstorm in Zeeland bijeen. De aanwezigen verklaarden allen voor rust en orde te zijn en beloofden verder dat zij binnen hun groeperingen erop zouden aandringen zich ingetogen en waardig te gedragen. Nog geen maand later werden alle vergaderingen evenwel verboden. Lees hier een voorbeeld van WA-aanpak.
Eind 1941-begin1942 kreeg de NSB een sterkere greep op de Goese samenleving; deze periode kan met recht de toptijd van de Beweging in Goes genoemd worden.  Vanaf maart 1941 werd De Zeeuwsche Stroom te Goes gedrukt onder hoofdredacteurschap van Jan Dekker en Martien Beversluis, in oktober 1941 werd een Vervoersfront voor Zeeland opgericht, dat te Goes gevestigd werd, in februari 1942 werd een Zeeuws departement van Volkse Waarden opgericht met het kantoor te Goes; er was in de Tulpstraat een kantoor van de Dienst Hulp en Bijstand en in de Lange Kerkstraat was een NSB boekhandel De Blauwe Voet gevestigd.
Bron: De ontzetting van de Goese Gans
Lees hier verder


De Nederlandse Landwacht

Na de gedeeltelijke teloorgang van de WA na 1943 trad een nieuwe terreurorganisatie op, de Nederlandse Landwacht, die zich hier zou bezondigen aan mishandelingen.

Landwacht

De Landwacht werd in november 1943 door Rauter opgericht, en kwam onder Van Geelkerken te staan. Ze kreeg een politietaak toebedeeld. Uit NSB en WA stelde men de wacht samen; hierdoor kwam wat aan weerbare mannen restte binnen deze groepen ook onder Duits commando te staan, vooral omdat in feite een officier van de Ordnungspolizei het bevel over de Landwacht in handen kreeg. Oprichting van een soort hulppolitie bleek noodzake-lijk omdat vanaf 1943 de gewone politie zich over het algemeen steeds passiever ging houden, met name ten aanzien van het opsporen van onderduikers die voor de Duitsers zo belangrijk konden zijn.
Bron: De ontzetting van de Goese Gans
Lees hier verder

 
De Nederlandse Unie
De Duitse overwinningen op alle gebieden maakten een verpletterende indruk op veel landgenoten. Dientengevolge steeg het ledenaantal van de NSB met sprongen, en diende er zelfs een tijdelijke ledenstop ingevoerd te worden. In juli van dat turbulente jaar 194O kwam de Nederlandse Unie tot stand, onder leiding van L. Einthoven, J. Linthorst Homan en J. E. de Quay. De Unie erkende de gewijzigde verhoudingen, en was bereid om de nieuwe orde te erkennen. Zij streefden naar een harmonisch contact met de bezetters. Ondanks de weinig fraaie opzet van de Unievoormannen, leek de Unie voor vele Nederlanders de organisatie waarin zij hun agressie en frustratie jegens de Duitsers en NSB’ers kwijt konden.
(Bron: Ontzetting van de Goese Gans)

In enkele maanden melden zich 800.000 leden aan van de nieuwe politieke partij. Nooit was een partij zo groot in Nederland. Maar eind 1941 wordt de Nederlandsche Unie door de Duitsers verboden. Ze vinden de partij toch te anti-Duits.Verschillende leden vertellen waarom ze lid werden van de Nederlandse Unie: 'Het was een verademing toen de Nederlandse Unie werd opgericht. Het was gewoon één grote demonstratie tegen de NSB.' 'Ik koos voor de Unie uit gevoelens tegen de NSB en de Duitsers, en ook wel tegen de politiek van voor de oorlog.' 'De kern van de Unie-gedachte was: naar dat isolement van dat oude partijenstelsel willen wij niet terug.' 'Er was niets anders om lid van te worden. En in de Unie konden we onze nationale gevoelens uiten. We werden met z'n allen lid om toch iets van verzet te laten blijken.'
De broers Huib en Jan Drion uiten hun weerstand tegen de Unie en beginnen een illegaal blad De Geus. 'Iedereen werd lid om iets te doen tegen de NSB. Dat irriteerde ons enorm. De Unie vond dat we moesten accepteren dat Duitsland de oorlog had gewonnen. Er was zogenaamd een nieuwe tijd aangebroken. En de Unie praatte op een walgelijke manier met de bezetter mee over het "jodenprobleem".
(Bron: verzetsmuseum.org)


In de herfst van 1942 vond de strijd plaats tussen de NSDAP en de SS om de feitelijke macht in Nederland. General-kommissar F. Schmidt streefde naar een regering door de Beweging; dienovereenkomstig adviseerde hij aan Seyss-Inquart. Zijn tegenstrever was de Hohere SS- und Polizeiführer Rauter, die veel meer voelde voor een opgaan van Nederland in Groot Duitsland. Daarvoor pleitte hij bij Himmler. De NSB in Zeeland voelde uiteraard het meeste voor de eerste mogelijkheid, en Dekker adviseerde dan ook aan Referent Korte van de NSDAP hierover. De SS besliste de strijd in haar voordeel; als ,,troost" kreeg Mussert in december 1942 de titel ,,Leider van het Nederlandse Volk". Het In de zomer van 1944 bevond veruit het merendeel van de mannelijke NSB-leden zich in een of ander militair uniform. Ook hierdoor kwamen de politieke ambities van de NSB in de kou te verkeren.

 

Terug hoofdpagina2